Theo quan niệm ngũ hành, một logo hay biển hiệu có năm yếu tố để "hợp mệnh" chủ cửa hàng: mỗi hành gắn với một nhóm màu và một kiểu hình khối. Kim là trắng, bạc với hình tròn, vòm; Mộc là xanh lá với hình chữ nhật đứng, dáng cao; Thuỷ là đen, xanh dương với đường lượn sóng; Hoả là đỏ, cam, tím với hình tam giác, nét nhọn; Thổ là vàng, nâu với hình vuông, khối nằm ngang.
Người chủ thường chọn màu chính theo hành của mình hoặc hành tương sinh, rồi tránh dùng hành khắc mình làm màu chủ đạo. Nhưng logo còn phải làm việc của một logo: nhận ra từ xa, đọc được ở cỡ nhỏ, khác cửa hàng bên cạnh, bền màu dưới nắng, và không trùng nhãn hiệu của người khác. Bài này đặt hai phần cạnh nhau để chủ cửa hàng có thể vừa yên lòng vừa có một bộ nhận diện dùng được lâu.
Năm hành, năm nhóm màu, năm kiểu hình khối
Bảng dưới gom cách các sách phong thuỷ phổ thông gán màu và hình khối cho từng hành. Cột cuối là cảm giác thị giác mà các nhà thiết kế cũng hay nhắc tới khi nói về cùng những hình khối đó:
| Hành | Nhóm màu | Hình khối, nét | Cảm giác thị giác thường gặp |
|---|---|---|---|
| Kim | trắng, xám, bạc, vàng ánh kim | hình tròn, bầu dục, vòm, khung tròn | trọn vẹn, chính xác, gọn gàng |
| Mộc | xanh lá, xanh rêu | chữ nhật đứng, nét dọc, dáng cao mảnh | phát triển, tự nhiên, vươn lên |
| Thuỷ | đen, xanh dương, xanh than | đường lượn sóng, nét cong mềm, hình không đều | linh hoạt, sâu, chuyển động |
| Hoả | đỏ, cam, hồng, tím | tam giác, nét nhọn, dáng hướng lên | năng lượng, nổi bật, khẩn trương |
| Thổ | vàng đất, nâu, be | hình vuông, chữ nhật nằm ngang, khối đặc | vững vàng, tin cậy, gần gũi |
Điều thú vị là cột cuối không xa với những gì sách thiết kế viết về tâm lý hình khối: hình tròn gợi sự trọn vẹn, hình vuông gợi sự vững chãi, tam giác gợi chuyển động, đường cong gợi sự mềm mại. Hai hệ thống xuất phát khác nhau nhưng đều dựa vào cách mắt người cảm nhận hình dạng, nên có chỗ gặp nhau.
Cũng nhờ vậy, chủ cửa hàng có thể dùng ngôn ngữ của cả hai bên khi trao đổi với người thiết kế: muốn một logo "hợp mệnh Thổ" cũng tức là muốn một logo vững, ấm, tin cậy, rất dễ diễn đạt thành yêu cầu thiết kế.
Theo mệnh ai: chủ cửa hàng, người đại diện hay ngành nghề
Có hai cách phổ biến. Cách thứ nhất lấy mệnh nạp âm của chủ cửa hàng hoặc người đại diện doanh nghiệp, tra theo năm sinh âm lịch. Cách này hợp với hộ kinh doanh, cửa hàng nhỏ, văn phòng một người, nơi chủ và thương hiệu gần như là một. Cách thứ hai gán hành cho ngành nghề: ăn uống, điện, năng lượng thường xếp vào Hoả; đồ uống, vận tải, du lịch vào Thuỷ; nông nghiệp, gỗ, giáo dục, thời trang vào Mộc; bất động sản, xây dựng, gốm sứ vào Thổ; tài chính, kim khí, máy móc, trang sức vào Kim. Cách gán theo ngành không thống nhất giữa các nguồn, một ngành có thể bị xếp vào hai hành khác nhau.
Với công ty nhiều thành viên góp vốn, việc chọn theo mệnh một người dễ gây khó xử, và thương hiệu có thể tồn tại lâu hơn nhiệm kỳ của bất kỳ ai. Lúc đó, chọn theo ngành, hoặc chọn những màu trung tính với mệnh của các thành viên chính, là cách được dùng nhiều. Một số doanh nghiệp bỏ hẳn yếu tố mệnh, chỉ giữ lại ý nghĩa văn hoá chung của màu: đỏ là may mắn, vàng là thịnh vượng, xanh lá là tươi mới.
Dù theo cách nào, nên quyết định một lần và nói rõ với người thiết kế ngay từ đầu, thay vì chỉnh màu sau khi bản thiết kế đã xong; sửa màu cuối cùng thường làm hỏng sự cân bằng của cả logo.
Gợi ý màu chính, màu phụ và hình khối theo mệnh chủ
Một logo tốt thường chỉ có một màu chính, một màu phụ và có thể thêm một màu nhấn. Bảng dưới gợi ý theo quan niệm tương sinh, kèm hình khối có thể dùng cho biểu tượng hoặc khung:
| Mệnh chủ | Màu chính | Màu phụ hoặc nền | Hình khối gợi ý | Quan niệm khuyên tránh làm màu chủ đạo |
|---|---|---|---|---|
| Kim | trắng, bạc, xám đậm | vàng đất, be (Thổ sinh Kim) | tròn, vòm, bầu dục | đỏ, cam |
| Mộc | xanh lá | xanh than, đen (Thuỷ sinh Mộc) | chữ nhật đứng, nét dọc | trắng, bạc |
| Thuỷ | xanh dương, xanh than | trắng, bạc (Kim sinh Thuỷ) | lượn sóng, nét cong | vàng, nâu |
| Hoả | đỏ, cam | xanh lá (Mộc sinh Hoả) | tam giác, nét nhọn | xanh dương, đen |
| Thổ | vàng, nâu | đỏ, cam (Hoả sinh Thổ) | vuông, khối ngang | xanh lá |
Chữ "tránh làm màu chủ đạo" là có chủ ý: màu ấy vẫn có thể xuất hiện ở diện tích nhỏ, hoặc là màu chữ trên nền màu hợp. Ví dụ một quán ăn của chủ mệnh Thuỷ có thể dùng nền xanh than, chữ trắng, điểm một chấm cam nhỏ gợi ngọn lửa bếp; vừa giữ quan niệm vừa nói đúng ngành.
Với đen và trắng, nhiều chủ cửa hàng coi là màu trung tính vì gần như logo nào cũng phải có bản đen trắng để in hoá đơn, đóng dấu, khắc laser. Đây là lý do thực tế để không quá lo khi đen hay trắng rơi vào nhóm khắc của mình.
Những nguyên tắc nhận diện không nên hy sinh vì mệnh
Đọc được ở cỡ nhỏ. Logo sẽ xuất hiện trên ảnh đại diện mạng xã hội, tem dán, bút bi, hoá đơn. Thu nhỏ bản thiết kế bằng cỡ móng tay rồi nhìn: nếu không còn nhận ra, cần đơn giản hơn, dù hình khối có hợp mệnh đến đâu.
Chạy được ở một màu. Một logo tốt vẫn đứng được khi in đen trắng, khắc chìm, thêu một màu. Nếu ý nghĩa ngũ hành chỉ nằm ở sự phối nhiều màu, bản đơn sắc sẽ mất hết; nên để hình khối gánh một phần ý nghĩa.
Tương phản đủ. Chữ trên nền cần đủ chênh lệch sáng tối. Tiêu chuẩn tiếp cận nội dung web WCAG khuyến nghị tỷ lệ tương phản tối thiểu 4,5:1 cho chữ thường; áp cho biển hiệu, chữ vàng trên nền trắng hay chữ xanh lá trên nền đỏ thường không đạt và rất khó đọc từ xa.
Ít màu. Hai đến ba màu là đủ. Logo cố đưa cả năm hành vào cho "đầy đủ" thường rối mắt và tốn chi phí in.
Khác hàng xóm. Đi một vòng con phố, xem các cửa hàng cùng ngành dùng màu gì. Nếu cả dãy đã đỏ vàng, một biển hiệu xanh than chữ trắng sẽ nổi bật hơn, kể cả khi đỏ vàng cũng hợp mệnh của bạn.
Biển hiệu ngoài trời: nắng, đèn và quy định
Biển hiệu ở Việt Nam chịu nắng gắt, mưa nhiều. Các màu đỏ, cam, vàng trên bạt in và một số loại sơn thường bạc màu nhanh hơn xanh dương, đen dưới tia cực tím; sau một hai mùa nắng, biển đỏ có thể ngả hồng nhạt. Khi chọn đỏ cho biển hiệu của chủ mệnh Hoả hay Thổ, nên hỏi nhà làm biển về loại mực, lớp phủ chống tia cực tím và thời gian bền màu, thay vì chỉ duyệt màu trên màn hình.
Biển hiệu còn sống cả ban đêm. Màu nền tối như đen, xanh than với chữ đèn sáng nổi bật vào ban đêm nhưng có thể chìm vào ban ngày; nền trắng dễ thấy ban ngày nhưng chói khi chiếu đèn. Thử bản in mẫu ở cả hai thời điểm, hoặc ít nhất xem ảnh dựng lúc ngày và đêm, là bước rẻ nhất để tránh làm lại biển.
Về thủ tục, biển hiệu và bảng quảng cáo có quy định riêng về nội dung bắt buộc, kích thước, vị trí lắp đặt, và nhiều địa phương có quy định riêng cho từng tuyến phố. Trước khi làm biển, hỏi cơ quan quản lý văn hoá hoặc chính quyền cấp xã nơi đặt cửa hàng để biết yêu cầu hiện hành; một biển hiệu đẹp và hợp mệnh mà phải tháo dỡ thì vừa tốn tiền vừa mất công.
Đăng ký nhãn hiệu: bước nhiều cửa hàng bỏ qua
Logo là tài sản. Khi đã chọn được một biểu tượng và tên ưng ý, nên tra cứu xem đã có ai đăng ký nhãn hiệu tương tự trong cùng nhóm sản phẩm, dịch vụ chưa, rồi cân nhắc đăng ký bảo hộ tại cơ quan sở hữu trí tuệ. Nhãn hiệu có thể được bảo hộ cả về hình, chữ và màu sắc nếu đăng ký kèm yêu cầu về màu; thủ tục, lệ phí và thời gian xét nghiệm nên xem trên cổng thông tin chính thức của cơ quan sở hữu trí tuệ hoặc hỏi tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp.
Có một lý do liên quan đến chính câu chuyện hợp mệnh: vì nhiều người cùng chọn theo một bảng ngũ hành, các logo cùng ngành dễ giống nhau về màu và hình. Hai tiệm vàng cùng chọn vàng và đỏ, hai quán cà phê cùng chọn nâu và hình vuông là chuyện hay gặp. Tra cứu sớm giúp tránh trùng lặp, tránh tranh chấp sau này, và buộc người thiết kế tìm một chi tiết riêng làm nên bản sắc.
Cuối cùng, quan niệm về màu và hình khối chỉ là một lớp trong nhiều lớp làm nên một thương hiệu. Sản phẩm, cách phục vụ, sự nhất quán qua năm tháng mới là thứ khách hàng nhớ. Một logo hợp mệnh giúp chủ cửa hàng yên tâm khi bắt đầu, và như vậy đã là một giá trị thật.
Câu hỏi thường gặp
Logo của chủ mệnh Kim có dùng màu đỏ được không?
Theo quan niệm, đỏ thuộc Hoả, khắc Kim, nên thường được khuyên không làm màu chủ đạo. Đỏ vẫn có thể là màu nhấn nhỏ, hoặc đặt trên nền vàng, be (Thổ) để làm cầu nối theo vòng tương sinh Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim. Ngành ăn uống cần màu ấm có thể dùng cách này.
Có nên đổi logo cũ vì không hợp mệnh chủ mới?
Đổi logo tốn chi phí và làm khách quen mất dấu nhận diện. Nếu thương hiệu đã có khách, cách nhẹ hơn là điều chỉnh màu phụ, màu nền ở biển hiệu, đồng phục, bao bì mà giữ nguyên biểu tượng. Chỉ nên làm lại khi logo cũ có vấn đề thật về đọc hiểu, in ấn hay nhãn hiệu.
Hình khối ngũ hành áp vào kiểu chữ thế nào?
Một số người thiết kế liên hệ chữ có chân, nét vuông vức với Thổ; chữ tròn với Kim; chữ nghiêng, nét mảnh cao với Mộc; chữ mềm, nét viết tay với Thuỷ; chữ nét nhọn, góc cạnh với Hoả. Đây là cách liên tưởng gợi ý, quan trọng hơn vẫn là kiểu chữ có đủ dấu tiếng Việt và dễ đọc.
Nhiều người cùng góp vốn thì chọn màu theo mệnh ai?
Không có quy tắc bắt buộc. Thường dùng mệnh của người đại diện theo pháp luật, hoặc chọn theo hành của ngành, hoặc chọn những màu trung tính với mệnh của các thành viên chính. Điều quan trọng là thống nhất từ đầu để tránh sửa đi sửa lại.
Màu logo có ảnh hưởng đến việc buôn bán không?
Màu ảnh hưởng đến việc khách có nhận ra và nhớ cửa hàng hay không, đó là tác động có thật của nhận diện. Còn quan niệm hợp mệnh là chuyện yên lòng của chủ, không có cơ sở để hứa doanh thu. Một logo dễ nhận ra, nhất quán trên mọi điểm chạm có ích hơn bất kỳ bảng màu nào.
Biển hiệu nền vàng chữ đỏ có dễ đọc không?
Vàng và đỏ có độ chênh sáng tối vừa phải, đọc được ở khoảng cách gần, nhưng từ xa hoặc khi nắng chiếu thì kém hơn tổ hợp nền tối chữ sáng. Nếu muốn giữ vàng đỏ vì hợp mệnh Thổ, Hoả, hãy dùng đỏ đậm, viền chữ tối và cỡ chữ lớn.