Bốn biểu tượng hôn nhân quen thuộc nhất là đôi uyên ương (gắn bó, đi đôi), chữ song hỷ (niềm vui nhân đôi), long phụng (rồng là chồng, phượng là vợ, hoà hợp âm dương) và đôi hạc (bền lâu, sống thọ bên nhau). Chọn quà cưới theo tuổi đôi bạn, quan niệm dân gian chỉ lưu ý một điều chính: đừng tặng tượng con giáp của người này xung với tuổi người kia, và khi hai người thuộc cặp tuổi xung thì chọn biểu tượng trung tính như uyên ương, song hỷ.
Những biểu tượng này không làm thay việc vun đắp của hai người; chúng là lời chúc được gửi bằng hình ảnh. Bài này giải thích từng biểu tượng, gốc gác và vài điều thú vị ít người biết, bảng chọn quà theo cặp tuổi, gợi ý màu theo mệnh, cách đặt trong phòng cưới, và những món quà cưới theo tập quán nên tránh.
Mỗi biểu tượng nói gì
Uyên ương. Loài vịt trời có con trống bộ lông sặc sỡ, con mái màu nâu xám, thường bơi thành đôi. Văn chương Á Đông lấy hình ảnh này nói về vợ chồng gắn bó. Điều thú vị là theo quan sát của các nhà điểu học, uyên ương ngoài tự nhiên thường ghép đôi theo mùa, không phải trọn đời; biểu tượng sống được nhờ hình ảnh bơi cạnh nhau, không nhờ sinh học.
Song hỷ. Hai chữ hỷ (vui) ghép liền, dán ở cổng, cửa phòng, mâm quả ngày cưới. Có giai thoại gắn chữ này với Vương An Thạch đời Tống, người cùng lúc đỗ đạt và cưới vợ nên viết hai chữ hỷ; đó là chuyện truyền miệng, không phải sử liệu. Ý nghĩa thì rõ: niềm vui của hai người, hai họ.
Long phụng. Rồng tượng trưng người chồng, phượng tượng trưng người vợ, hợp lại là âm dương hoà hợp. Long phụng có mặt trên nến cưới, vòng cưới, áo cưới truyền thống và tranh treo phòng. Người Hoa có bộ vòng long phụng làm của hồi môn.
Đôi hạc. Hạc gắn với trường thọ; một đôi hạc là lời chúc vợ chồng sống lâu bên nhau. Hạc hay gặp hơn trong quà mừng thọ, kỷ niệm ngày cưới lâu năm.
Trầu cau. Biểu tượng riêng của người Việt, gắn với sự tích Tân và Lang, nói về nghĩa vợ chồng, anh em. Trầu cau là lễ vật trong mâm quả hơn là đồ trưng bày; tranh trầu cau, tượng gốm buồng cau là món quà mang đậm chất Việt.
Ngỗng gỗ của người Hàn. Trong lễ cưới truyền thống Hàn Quốc có tục trao đôi ngỗng trời bằng gỗ, người Hàn gọi là kireogi, vì quan niệm ngỗng trời chung thuỷ. Đây là món quà lạ mắt cho đôi bạn yêu văn hoá Hàn.
Chọn quà theo cặp tuổi đôi bạn
Quan niệm chỉ đặt vài lưu ý theo quan hệ giữa hai tuổi. Sáu cặp lục xung là Tý–Ngọ, Sửu–Mùi, Dần–Thân, Mão–Dậu, Thìn–Tuất, Tỵ–Hợi; sáu cặp lục hợp là Tý–Sửu, Dần–Hợi, Mão–Tuất, Thìn–Dậu, Tỵ–Thân, Ngọ–Mùi:
| Cặp tuổi đôi bạn | Có thể tặng | Nên tránh |
|---|---|---|
| Lục hợp (vd. Tý–Sửu, Ngọ–Mùi) | Đôi tượng con giáp của hai người đặt cạnh nhau; uyên ương; song hỷ | Không có gì đặc biệt |
| Tam hợp (vd. Dần–Ngọ, Tỵ–Dậu) | Tượng con giáp hai người, hoặc cả bộ tam hợp; long phụng | Không có gì đặc biệt |
| Lục xung (vd. Thìn–Tuất, Dần–Thân) | Uyên ương, song hỷ, đôi hạc, tranh hoa, đồ gốm đôi | Tượng con giáp hai người đặt đối mặt; long phụng nếu một người tuổi Tuất |
| Cùng tuổi | Đôi tượng cùng con giáp; tượng tam hợp chung của hai người | Không có gì đặc biệt |
| Không rõ tuổi | Uyên ương, song hỷ, đôi hạc, đồ dùng gia đình đẹp | Mọi món gắn với con giáp |
Đôi bạn thuộc cặp tuổi xung không có nghĩa là không hợp nhau; rất nhiều gia đình bền vững có tuổi vợ chồng thuộc cặp xung. Người tặng chỉ đơn giản tránh làm cho đôi bạn hoặc ông bà hai bên phải băn khoăn trong ngày vui.
Nếu biết tuổi chỉ một người, tặng biểu tượng trung tính là an toàn nhất. Hỏi khéo tuổi cô dâu chú rể qua thiệp cưới hay người nhà là cách làm bình thường, không phải tò mò.
Màu và chất liệu quà theo mệnh đôi bạn
Màu đỏ là màu chung của đám cưới Việt, nên quà cưới có điểm đỏ hầu như không ai phiền. Khi muốn chọn kỹ hơn theo mệnh nạp âm của hai người, có thể dựa vào bảng dưới:
| Mệnh | Màu quan niệm hợp | Chất liệu gợi ý cho quà biểu tượng |
|---|---|---|
| Kim | Trắng, ánh bạc, vàng nhạt, nâu đất | Đồng, bạc, sứ trắng |
| Mộc | Xanh lá, xanh dương, đen | Gỗ, tre, tranh lụa |
| Thuỷ | Đen, xanh dương, trắng, xám | Thuỷ tinh, pha lê, kim loại sáng |
| Hoả | Đỏ, hồng, cam, tím, xanh lá | Gỗ, gốm men đỏ, lụa đỏ |
| Thổ | Vàng, nâu, cam đất, đỏ | Gốm, đá, sứ men vàng |
Hai người khác mệnh thì chọn màu "cầu nối", tức màu của hành đứng giữa vòng tương sinh của hai mệnh. Ví dụ một người mệnh Thuỷ, một người mệnh Hoả (Thuỷ khắc Hoả) thì chọn màu xanh lá của Mộc: Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả. Một người Kim, một người Mộc thì chọn màu xanh dương, đen của Thuỷ.
Cách tính này chỉ dùng khi đang phân vân giữa vài món. Một đôi uyên ương gỗ đẹp, chạm tinh vẫn là món quà đáng giá dù màu gỗ không đúng mệnh của ai.
Đặt biểu tượng trong phòng cưới thế nào
Phòng ngủ là chỗ quan niệm thường khuyên tránh các linh vật mạnh như rồng, ngựa phi, hổ; biểu tượng hôn nhân là ngoại lệ, vì chúng gợi sự yên ấm. Đôi uyên ương đặt ở đầu giường, bàn trang điểm hoặc kệ cạnh cửa sổ là cách bày quen thuộc. Luôn đặt đủ đôi, hai con cạnh nhau hoặc nhìn về nhau, không để một con lẻ, không để hai con quay lưng.
Chữ song hỷ dán cửa phòng, đầu giường trong những ngày cưới; sau đó nhiều nhà gỡ đi, có nhà giữ lại vài tháng. Không có tục bắt buộc phải giữ hay bỏ vào ngày cụ thể nào; khi gỡ thì gỡ nhẹ cho không bong sơn tường.
Tranh long phụng hợp phòng khách hoặc tường đầu giường rộng. Treo chắc chắn, không treo khung kính nặng ngay trên đầu người nằm; đây là lời khuyên an toàn nhiều hơn là tập quán. Đôi hạc cao thường đặt phòng khách hoặc hai bên tủ, ít khi đặt trong phòng ngủ vì kích thước.
Với căn hộ cho thuê hoặc ở chung với bố mẹ, phòng cưới thường nhỏ và tạm thời. Khi đó biểu tượng nhỏ, dễ mang theo khi chuyển nhà như đôi uyên ương gỗ, khung chữ song hỷ nhỏ hợp hơn tranh lớn phải khoan tường.
Phòng cưới nhỏ thì chọn một điểm nhấn: một đôi uyên ương hoặc một bức tranh, không cần đủ cả bộ. Phòng chất đầy quà biểu tượng dễ thành kho; những món chưa bày được có thể cất cẩn thận và luân phiên bày theo dịp.
Những món quà cưới tập quán thường kiêng
Bên cạnh chuyện tuổi, tập quán cưới hỏi của người Việt và người Hoa còn có vài món được nhiều nhà kiêng. Biết để tránh, không phải để lo:
- Dao, kéo, bộ dao làm bếp. Hình ảnh cắt đứt; nếu đôi bạn thích đồ bếp, chọn nồi, chảo, bộ bát đĩa.
- Đồng hồ treo tường, để bàn. Người Hoa kiêng vì "tặng đồng hồ" đọc gần "đưa tang" trong tiếng Trung. Với gia đình Việt không có gốc Hoa, nhiều nơi không để ý; đồng hồ đeo tay cặp đôi ít bị kiêng hơn.
- Gương lẻ, đồ thuỷ tinh dễ vỡ không hộp. Sợ vỡ trong ngày vui; quà thuỷ tinh nên đóng hộp cứng, chèn kỹ.
- Quà số lẻ cho món đôi. Một con uyên ương, một chiếc cốc, một chiếc gối; đồ đôi nên đủ đôi.
- Khăn tay. Có nơi gắn khăn tay với nước mắt, chia tay.
- Giày dép. Một số vùng kiêng vì sợ "đi mất"; vùng khác lại không để ý.
Không phải gia đình nào cũng giữ những kiêng kỵ này. Nếu không rõ, cứ chọn món trung tính, có giá trị dùng hoặc trưng bày lâu dài. Muốn xem các mẫu tượng uyên ương, đôi hạc, long phụng có ghi rõ chất liệu và kích thước, có thể tham khảo vatphamphongthuy.com.
Kỷ niệm ngày cưới và biểu tượng cho vợ chồng lâu năm
Biểu tượng hôn nhân không chỉ dành cho ngày cưới. Nhiều cặp vợ chồng chọn một món biểu tượng cho dịp kỷ niệm mười năm, hai mươi năm: đôi hạc gỗ cho lời chúc bền lâu, tranh hoa mẫu đơn cho sự đầy đặn, một cặp tượng con giáp của hai người làm bằng cùng chất liệu như cách ghi dấu năm tháng đã đi qua.
Con cái tặng bố mẹ dịp kỷ niệm ngày cưới, đôi hạc hay tranh tùng hạc là lựa chọn được người lớn tuổi quý. Với bố mẹ có tuổi thuộc cặp xung, đôi hạc, cặp chim, tranh sen là món an toàn, tránh những câu bình phẩm không cần thiết từ họ hàng.
Điều đáng nhớ là các biểu tượng này chỉ gửi gắm. Một bức thư tay kể lại ký ức gia đình kèm theo đôi uyên ương nhỏ thường được giữ lâu hơn bất cứ món đồ lớn nào. Đó cũng là điểm chung của mọi tập quán cưới hỏi: vật là cái cớ, tình mới là điều được chúc.
Hỏi ý hai bên gia đình trước khi chọn quà biểu tượng
Đám cưới là chuyện của hai họ, và mỗi họ có thể giữ những tập quán khác nhau. Gia đình gốc Hoa thường để ý đồng hồ, số bốn, màu trắng; gia đình miền Bắc có nơi kỹ chuyện tuổi xung; gia đình theo đạo khác có thể không dùng các biểu tượng gắn với con giáp. Người tặng là bạn bè thân hoặc họ hàng gần nên hỏi nhẹ cô dâu chú rể về những điều gia đình để ý.
Với quà từ chính hai bên gia đình, như bố mẹ tặng con, ông bà tặng cháu, biểu tượng hôn nhân thường đi kèm của hồi môn: đôi vòng long phụng, bộ ấm chén có chữ song hỷ, đôi uyên ương gỗ quý. Những món này thường được giữ lâu, truyền lại cho đời sau, nên chọn chất liệu bền và tay nghề tốt hơn là chọn theo trào lưu.
Khi hai họ có quan niệm khác nhau về tuổi, biểu tượng trung tính là cách giữ hoà khí. Một đôi uyên ương không làm ai phật lòng; một cặp tượng con giáp tuổi xung có thể khiến một bên băn khoăn suốt buổi tiệc.
Câu hỏi thường gặp
Đặt tượng uyên ương trong phòng ngủ có đúng không?
Đúng với quan niệm phổ biến. Uyên ương là biểu tượng gắn bó nên được xem là hợp phòng ngủ của vợ chồng, khác với các linh vật mạnh như rồng, hổ. Đặt đủ đôi, cạnh nhau hoặc nhìn về nhau, giữ sạch bụi là đủ.
Người độc thân đặt uyên ương có giúp sớm có người yêu không?
Một số nơi bán hàng nói vậy, nhưng đó không phải điều tập quán khẳng định. Người độc thân thích uyên ương vẫn có thể bày như món trang trí mang lời chúc. Gặp được người phù hợp phụ thuộc vào các mối quan hệ thật trong đời sống.
Tặng long phụng cho đôi bạn có chú rể tuổi Tuất được không?
Theo quan niệm, Thìn và Tuất là cặp xung, nên có người tránh hình rồng với người tuổi Tuất. Nếu muốn an toàn, chọn uyên ương, song hỷ hoặc đôi hạc. Nếu đôi bạn không quan tâm chuyện tuổi thì long phụng vẫn là món quà đẹp.
Chữ song hỷ sau đám cưới bao lâu thì gỡ?
Không có thời hạn cố định. Nhiều nhà gỡ sau vài ngày khi dọn lễ, nhà khác để tới hết tháng hoặc lâu hơn. Gỡ nhẹ tay, chữ song hỷ giấy có thể cất lại làm kỷ niệm thay vì bỏ ngay.
Vợ chồng tuổi xung có nên bày tượng con giáp của nhau không?
Có thể bày nếu cả hai thích, đặt hai tượng cạnh nhau cùng hướng thay vì đối mặt. Nếu một người băn khoăn, chọn biểu tượng chung không gắn con giáp như uyên ương. Tuổi xung theo quan niệm không quyết định hạnh phúc của một gia đình.
Quà cưới tượng gốm có nên ghi tên cô dâu chú rể không?
Ghi tên và ngày cưới lên đế hoặc hộp làm quà thêm riêng tư, nhưng nên khắc ở chỗ kín như mặt dưới đế để món đồ vẫn đẹp khi trưng bày. Chữ khắc phía trước tượng dễ làm món quà trông như đồ lưu niệm sự kiện.