Hướng bếp theo tuổi gia chủ: Đông tứ trạch, Tây tứ trạch và khi nhà, người lệch nhóm

Theo tập quán Bát trạch, bếp nên đặt ở phía nhà ứng với một hướng xấu của gia chủ và quay về một trong bốn hướng tốt của gia chủ — gọi gọn là "tọa hung hướng cát". Hướng tốt lấy theo cung phi: người nhóm Đông tứ mệnh quay bếp về Bắc, Nam, Đông hoặc Đông Nam; người nhóm Tây tứ mệnh quay về Tây, Tây Bắc, Tây Nam hoặc Đông Bắc. Trong bốn hướng, nhiều tài liệu dân gian ưu tiên Thiên y vì gắn với sức khoẻ và bữa ăn.

Bài này đi vào phần tra theo tuổi: bảng cho tám cung, bếp tính theo tuổi chồng, vợ hay người nấu chính, và cách xoay xở khi nhà thuộc một nhóm còn gia chủ thuộc nhóm kia. Cách đo hướng bếp (lấy lưng người nấu hay mặt bếp, bếp gas khác bếp từ ra sao) đã có bài riêng; ở đây giả định bạn đã biết hướng. An toàn gas, điện và thông gió luôn đi trước mọi kết quả tra.

Tọa hung hướng cát nghĩa là gì trong việc đặt bếp

Cụm từ này có hai vế. "Tọa hung" là phần thân bếp, chỗ bếp đứng, nằm ở phía ngôi nhà ứng với một trong bốn hướng xấu của gia chủ. "Hướng cát" là phần miệng bếp, phía mà bếp quay về, nhìn về một trong bốn hướng tốt. Lý giải của tập quán là lửa bếp "trấn" phần xấu, còn hướng bếp đón phần tốt. Đây là quan niệm, không phải điều kiểm chứng được, nhưng nó là logic mà hầu hết người làm nghề ở Việt Nam đang dùng.

Từ đó có một hệ quả thực tế ít người để ý: muốn làm đúng cả hai vế, bạn cần biết tám phương của mặt bằng nhà, tức chia nhà thành chín ô và xem ô nào ứng với phương nào. Việc này thuộc phần bố trí mặt bằng, khá công phu với nhà ống dài và hẹp. Vì vậy trong đời sống, phần lớn gia đình chỉ làm được vế thứ hai: chọn hướng quay của bếp cho hợp tuổi. Vế thứ nhất thường phụ thuộc thiết kế có sẵn.

Nếu chỉ làm được một vế, tập quán cũng coi hướng quay của bếp là phần quan trọng hơn, vì nó gắn trực tiếp với người nấu và cũng dễ chỉnh hơn: có thể xoay bếp, đổi vị trí bếp trên cùng mặt đá, hoặc dùng thêm một bếp từ đặt hướng khác mà không phải đục tường.

Bảng tra hướng bếp theo tám cung phi

Bảng dưới liệt kê bốn hướng bếp nên quay về theo từng cung phi, sắp theo thứ tự nhiều tài liệu hay ưu tiên cho bếp (Thiên y trước), và bốn hướng thuộc nhóm xấu — cũng là bốn phía trong nhà mà vế "tọa hung" gợi ý đặt thân bếp:

Thứ tự ưu tiên giữa bốn hướng tốt không thống nhất giữa các sách. Có nơi đặt Sinh khí lên trước vì gắn với làm ăn, có nơi đặt Diên niên lên trước cho gia đình đông người. Nếu bếp nhà bạn rơi vào bất kỳ hướng nào trong bốn hướng tốt, theo chính quan niệm này là đã ổn; không cần đập đi làm lại chỉ để đổi từ Phục vị sang Thiên y.

Chưa biết cung phi của mình thì tra bảng năm sinh trên trang trước. Nhớ tính theo năm âm lịch.

Ví dụ tra hướng bếp cho một gia đình

Ví dụ giả định: gia đình chị Lan ở một nhà ống hướng Tây Bắc. Chồng chị sinh tháng 3 năm 1985, là người trụ cột; chị sinh tháng 1 năm 1987, trước Tết Đinh Mão; chị là người nấu chính. Nhà đang sửa lại bếp nên còn chọn được hướng.

1. Chuẩn hoá năm âm lịch: chồng giữ năm 1985 (Ất Sửu). Chị sinh trước Tết nên tính theo năm 1986 (Bính Dần), không phải 1987.
2. Tra cung phi: nam 1985 là cung Càn, nhóm Tây tứ mệnh. Nữ 1986 là cung Khảm, nhóm Đông tứ mệnh. Hai vợ chồng khác nhóm.
3. Thống nhất người làm gốc: gia đình chọn theo gia chủ là người chồng, như cách phổ biến.
4. Đọc bảng: cung Càn có bốn hướng tốt là Đông Bắc (Thiên y), Tây (Sinh khí), Tây Nam (Diên niên), Tây Bắc (Phục vị).
5. Đối chiếu mặt bằng: tường bếp chạy dọc nhà, đặt bếp sát tường thì bếp quay về Tây Nam hoặc Đông Bắc. Cả hai đều nằm trong bốn hướng tốt, chọn Đông Bắc vì là Thiên y và phía đó có cửa sổ thông gió.
6. Bù cho người còn lại: chị Lan cung Khảm, hướng Đông Bắc là Ngũ quỷ của chị. Gia đình xếp chỗ ngồi ăn của chị quay về Đông (Thiên y của cung Khảm) và kê giường theo hướng ít thiệt nhất cho cả hai.

Nếu bỏ qua bước một, chị Lan sẽ bị tính nhầm theo năm 1987, ra cung Khôn và nhóm Tây, rồi cả nhà tưởng hai vợ chồng cùng nhóm. Đây là lỗi tra hay gặp nhất với người sinh tháng 1 và tháng 2 dương lịch.

Bếp tính theo tuổi chồng, vợ hay người nấu chính

Cách phổ biến nhất: theo gia chủ. Phần đông người làm nghề lấy tuổi gia chủ, tức người trụ cột trong nhà, giống như khi xét hướng nhà. Lý do là bếp được coi như "nguồn nuôi" của cả gia đình, nên gắn với người đứng đầu.

Cách thứ hai: theo người nữ chủ bếp. Một số nơi, nhất là trong tập quán ở nông thôn miền Bắc, tính hướng bếp theo tuổi người vợ hoặc người phụ nữ nấu nướng chính, với lý lẽ người đó đứng bếp nhiều nhất. Cách này vẫn còn được nhiều gia đình dùng.

Cách dung hoà. Nếu gia chủ và người nấu chính cùng nhóm mệnh, bốn hướng tốt trùng nhau và không có gì phải chọn. Nếu khác nhóm, nhiều gia đình lấy theo gia chủ cho hướng bếp, rồi bù cho người kia ở hướng giường hoặc chỗ ngồi ăn.

Khi nhà có người giúp việc nấu. Tập quán không tính theo tuổi người giúp việc, vì bếp gắn với chủ nhà. Đây là chi tiết hay được hỏi ở các gia đình thành phố.

Điều không đổi. Dù tính theo ai, bếp vẫn phải đặt ở chỗ có thông gió, xa rèm cửa, xa ổ điện dễ bắn nước, có lối thoát khi có sự cố gas. Đó là phần không có trường phái nào bàn cãi.

Nhà một nhóm, người một nhóm: đặt bếp thế nào

Đây là trường hợp mà slug cũ của bài này gọi là chuyện "trạch và mệnh". Theo Bát trạch, nhà cũng được chia thành Đông tứ trạch và Tây tứ trạch. Người nhóm Đông ở nhà nhóm Đông, người nhóm Tây ở nhà nhóm Tây là thuận. Nhưng thực tế rất nhiều gia đình ở lệch: nhà Tây tứ trạch, gia chủ Đông tứ mệnh, hoặc ngược lại.

Lối xử lý mà tập quán đưa ra là để bếp làm "cầu nối": hướng bếp quay về hướng tốt của người, không cần quan tâm nhà thuộc nhóm nào. Ví dụ giả định: nhà hướng Tây Nam (theo cách lấy hướng cửa thì thuộc nhóm Tây), gia chủ nam sinh năm 1982 cung Ly (nhóm Đông). Bếp được xoay quay về Đông Nam (Thiên y của cung Ly) hoặc Đông (Sinh khí). Như vậy người trong nhà vẫn được "hướng tốt" ở chỗ quan trọng nhất là chỗ nấu ăn.

Khi thân bếp buộc phải đặt sát một bức tường cố định, không xoay được về hướng mong muốn, nhiều gia đình chọn đặt thêm một bếp từ đơn trên đảo bếp hoặc bàn phụ quay về hướng hợp tuổi, dùng cho nấu hằng ngày, còn bếp chính để những hôm nấu nhiều. Đây là cách ít tốn kém và không đụng hệ thống gas.

Điều nên tránh là tự ý dời bếp gas sang vị trí mới mà kéo ống dẫn gas dài, đi xuyên tủ kín. Mọi thay đổi đường gas nên do thợ có chuyên môn làm và kiểm tra rò rỉ.

Bếp từ, bếp điện, nồi cơm có cần xem hướng không

Bếp từ, bếp hồng ngoại. Phần lớn người theo tập quán vẫn tính như bếp gas, vì đây là chỗ nấu chính. Một số ý kiến cho rằng bếp từ không có lửa trần nên "nhẹ" hơn; đây là tranh luận trong giới làm nghề, không có kết luận chung.

Lò vi sóng, nồi chiên, lò nướng. Thường không xét hướng riêng. Chúng được coi là thiết bị phụ. Điều nên để ý là ổ cắm chịu tải, không cắm chung nhiều thiết bị công suất lớn trên một ổ kéo dài.

Nồi cơm điện. Một số gia đình lớn tuổi vẫn để ý hướng nút bấm nồi cơm quay về hướng tốt, như một thói quen. Không có hại gì, cũng không cần ép người trẻ trong nhà làm theo.

Bếp phụ ngoài trời, bếp than. Nếu nhà có bếp than hoặc bếp củi, an toàn khí than (CO) mới là chuyện chính: luôn dùng ở chỗ thoáng, không bao giờ đốt than sưởi hay nấu trong phòng kín.

Ưu tiên an toàn trước khi ưu tiên hướng

Dù kết quả tra là gì, một vị trí bếp tốt trong đời sống thực phải qua được những điểm sau. Nếu hướng hợp tuổi mà vi phạm một trong số này, nên đổi sang hướng tốt khác trong bốn hướng:

• Có cửa sổ hoặc máy hút mùi thải ra ngoài; bếp gas trong phòng kín không thông gió là nguy cơ thật.
• Cách xa rèm vải, giấy, khăn treo; không đặt dưới cửa sổ có rèm bay.
• Không đặt sát chậu rửa đến mức nước bắn vào ổ điện, nhưng cũng không quá xa khiến phải bưng nồi nóng đi vòng.
• Bình gas đặt nơi thoáng, đứng thẳng, có van khoá dễ với tới; có thiết bị báo rò rỉ nếu được.
• Không chắn lối thoát ra khỏi bếp; người nấu phải lùi ra được khi có lửa bùng.
• Có chỗ đặt bình chữa cháy nhỏ hoặc chăn chống cháy trong tầm tay.

Khi đem chuyện này ra bàn với người lớn tuổi trong nhà, cách nói dễ được đồng ý là: "Mình vẫn chọn hướng tốt theo tuổi, chỉ là chọn trong bốn hướng tốt cái nào an toàn nhất." Như vậy tôn trọng được tập quán mà không đánh đổi sự an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Hướng bếp tốt nhất cho người cung Khảm là hướng nào?

Theo bảng Bát trạch, người cung Khảm có bốn hướng tốt: Đông (Thiên y), Đông Nam (Sinh khí), Nam (Diên niên), Bắc (Phục vị). Nhiều tài liệu dân gian ưu tiên Thiên y cho bếp, tức hướng Đông, nhưng ba hướng còn lại cũng được coi là ổn.

Vợ chồng khác nhóm mệnh thì hướng bếp theo ai?

Phổ biến nhất là theo gia chủ, người trụ cột. Một số nơi theo người vợ hoặc người nấu chính. Nếu đã chọn theo một người, có thể bù cho người kia bằng hướng giường hoặc chỗ ngồi ăn quay về hướng tốt của họ.

Bếp đã lắp cố định sai hướng có cần đập đi làm lại không?

Không cần. Có thể đặt thêm một bếp từ đơn quay về hướng hợp tuổi để dùng hằng ngày, hoặc chấp nhận và bù ở chỗ khác. Đập bếp, dời đường gas tốn kém và có rủi ro an toàn nếu làm không chuẩn.

Nhà thuê có cần chỉnh hướng bếp theo tuổi không?

Phần lớn người theo tập quán không đặt nặng chuyện này với nhà thuê ngắn hạn. Nếu muốn, cách đơn giản nhất là dùng một bếp từ rời quay về hướng hợp tuổi, khi chuyển nhà thì mang theo.

Hướng bếp có cần hợp mệnh ngũ hành nữa không?

Hướng bếp theo Bát trạch dựa trên cung phi, không dựa trên mệnh nạp âm như Kim, Mộc. Một số người kết hợp thêm màu mặt đá, màu tủ theo mệnh cho yên tâm, nhưng đó là lớp thêm, không phải yêu cầu của cách tính hướng.

Bếp đối diện nhà vệ sinh hay chậu rửa thì sao?

Đây là câu chuyện bố trí mặt bằng, có bài riêng. Ở góc độ đời sống, điều cần là cửa nhà vệ sinh đóng kín, có quạt hút, và bếp không bị nước bắn. Những điều này quan trọng hơn kết quả tra hướng.